Ca dao

Có những lúc cứ tưởng rằng mình biết rõ mình muốn gì và sẽ làm gì, cho đến khi chợt nhớ đến một câu ca dao quen thuộc, mình vẫn cảm thấy có cảm xúc hơn gấp 10 lần những lần ngồi nghe mấy thứ phức tạp về quản lý doanh nghiệp và báo cáo tài chính. Hôm nay vì tình cờ đọc được mấy câu ca dao nọ, mình lại liên tưởng tới những gì mà mình đã biết từ trước đó. Những tưởng là với khả năng văn chương cứ tạm coi là có chút năng khiếu, mình sẽ hiểu được hàm ý và nội dung của các câu ca dao và có thể lĩnh hội được đủ tứ thơ. Thế nhưng rồi như một thói quen thời 4.0, khi ‘google’ ra ý nghĩa của từng câu thơ mới chợt nhận ra mình thực chất cũng chẳng biết gì hết, hoặc là biết nhưng rất ít.

Mấy câu trích dẫn dưới đây, trong suốt nhiều năm nay mình cứ nghĩ là thơ tình, đối đáp lại cho một chuyện tình dang dở, nguyên nhân là do chàng trai dù đã thầm yêu trộm nhớ người con gái nhưng không chịu ngỏ lời nên đến khi người con gái kia đi lấy chồng thì người con trai chỉ còn biết ngậm ngùi nuối tiếc. Có ai ngờ, ý nghĩa thì cũng có phần nào đúng, là do một bên ngỏ ý và bên còn lại thì chối từ, nhưng câu chuyện đằng sau thì lại là cả một giai thoại lịch sử. Đoạn dưới đây là mình sưu tầm được từ một vài nguồn khác nhau trên mạng internet, cũng không biết tính xác thực ra sao nhưng nội dung thì rất thú vị.

Bình Định xưa là nơi đất lành chim đậu. Chuyện cách đây hơn 4 thế kỷ, có một người con nhà ca kỹ “xướng ca vô loại” ở đất làng Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn, tỉnh Thanh Hóa, nổi tiếng thông minh và hiếu học, vì luật lệ hà khắc của chúa Trịnh không cho phép con nhà xướng ca ứng thí khoa trường, đã quyết chí tìm đường lập thân ở xứ Đàng Trong. Sách “Trịnh – Nguyễn diễn chí” do Bảng trung hầu Nguyễn Khoa Chiêm (1659-1763) soạn có viết việc này: “… bẩm tính thông minh, sáng trí, thông hiểu sự tích cổ kim, các sách ngũ kinh, chư sử, Kinh Thư không sách nào là không đọc” và khi không được dự thi “ngày đêm suy nghĩ để tìm phương kế lập thân, anh em họ hàng đều không hay biết”.

Con người chí lớn đó là Đào Duy Từ (1572-1634). Vào xứ Đàng Trong, ở đất Bình Định, ông chính thức cộng tác với chúa Nguyễn từ năm 1627 đến năm 1634. Với một năng lực lớn, văn võ song toàn, tài cao đức rộng, Đào Duy Từ đã giữ một vai trò lớn trong buổi đầu khai nghiệp của nhà Nguyễn Đàng Trong.Ở làng Tùng Châu, phủ Hoài Nhân (Hoài Nhơn ngày nay) tỉnh Bình Định, Đào Duy Từ được các thân hào nhân sĩ nhìn nhận. Quan Khám lý Cống quận công Trần Đức Hòa, nhân vật có tên tuổi lúc bấy giờ và là em kết nghĩa với Sãi Vương, thương yêu gả con gái cho và tiến cử lên Sãi Vương, được Vương mến phục và trọng dụng.

Nhớ lại buổi đầu dừng chân ở đất này, sách trên có chép: “Một hôm Duy Từ đi qua phủ Hoài Nhân. Nơi đây địa hình phong phú tươi đẹp, phong tục hào hiệp, Duy Từ quyết chí ở lại đây tìm chỗ nương thân trong thôn ấp, chịu làm đầy tớ nhà người để tìm kế lập thân. Nhưng Duy Từ vẫn chưa tìm được nơi vừa ý, đành phải dừng chân ở quán nước nghỉ ngơi…”Một kẻ chăn trâu ở mướn mà luận bàn với các ông nho học ở làng về lẽ nho quân tử, nho tiểu nhân và kẻ chăn trâu anh hùng, kẻ chăn trâu tôi tớ… thì đâu phải là kẻ bình thường trong thiên hạ. Chuyện Đào Duy Từ rời bỏ quê hương ở Đàng Ngoài chạy vào Đàng Trong theo Chúa Nguyễn gắn liền với giai thoại một câu ca nói về mối quan hệ giữa một Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài với Đào Duy Từ ở Đàng Trong thời Trịnh – Nguyễn phân tranh.

Giai thoại kể rằng: Sau khi Đào Duy Từ bỏ vào Đàng Trong theo Chúa Nguyễn, Trịnh Tráng sai người đưa thư và lễ vật vào Nam chiêu dụ Đào ra Bắc với mình, kèm một bức thư riêng với bốn câu thơ:

“Trèo lên cây bưởi hái hoa
Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân.
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc
Em có chồng anh tiếc lắm thay!”

Lời thơ nói đến chuyện anh (chúa Trịnh) và em (Đào Duy Từ) thuở nhỏ, trèo cây hái hoa bưởi, bước xuống vườn cà hái nụ hoa tầm xuân. Ý thơ trong như ngọc, là lời nhắn nghĩa tình, nhắc ông rằng tổ tiên, quê quán vốn ở Đàng Ngoài. Nếu trở về sẽ được triều đình trọng dụng còn nếu không thì ngầm ý đe dọa. Người ta đồn rằng Đào Duy Từ đã xây mộ cho cha mẹ tại Bình Định để tránh bị Đàng Ngoài khống chế. Vì thế Đào Duy Từ không sợ hãi chúa Trịnh trả thù; và ông đã trả lại quà tặng và viết bài thơ phúc đáp chúa Trịnh như sau:

“Ba đồng một mớ trầu cay
Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không?
Bây giờ em đã có chồng
Như chim vào lồng như cá cắn câu.
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ
Chim vào lồng biết thuở nào ra?”

Chúa Trịnh đọc thơ biết khó lòng lôi kéo được họ Đào, nhưng thấy bài thơ chưa có câu kết, ý còn bỏ ngỏ, nên vẫn nuôi hy vọng, bèn cho người đem lễ vật nhiều hơn, và mang theo lá thư của chúa Trịnh vào gặp Đào Duy Từ lần nữa.

Lần này, ông mới viết nốt hai câu kết gửi ra, để trả lời dứt khoát việc mời mọc của chúa Trịnh. Hai câu đó như sau:

“Có lòng xin tạ ơn lòng,
Đừng đi lại nữa mà chồng em ghen!”

Theo giai thoại dân gian thì “chồng em” được Đào Duy Từ hàm ý chỉ chúa Nguyễn. Từ đấy Đào Duy Từ ở lại giúp chúa Nguyễn ổn định và phát triển vùng đất miền trong, mở mang bờ cõi đất nước ta cho đến lúc qua đời.

Nhận được hồi đáp của Đào Duy Từ, Trịnh Tráng tức giận bèn làm mấy câu hát nhắn với Đào:

“Có ai về tới Đàng Trong

Nhắn nhe bố đỏ liệu trông đường về

Mải tham lợi, bỏ quê quán tổ

Đất nước người, dù có như không…”

Giai thoại là thế chẳng biết hư thực thế nào. Phải đâu Đào “mải tham lợi, bỏ quê quán tổ” mà chỉ vì Bình Định là nơi đất lành thì chim đến đậu, nơi đãi sĩ chiêu hiền, dưỡng nuôi bao tài năng văn hóa, văn học cho dân, cho nước. Câu ca đã một thời gắn liền với mảnh đất vốn trọng sĩ, đãi hiền có bề dày văn hóa lịch lãm và thượng võ là Bình Định.

Nguồn:

Đào Duy Từ và bài ca dao “Ba đồng một mớ trầu cay…” – Đánh Giá Sách (danhgiasach.com)

Ca Dao Tục Ngữ Việt Nam – Posts | Facebook

Nàng thơ

Hồi gặp em ở chỗ làm thì anh thấy em cũng cứng thật, nhất là lúc em làm việc. Nhưng có hôm anh đi qua L’espace, hôm đấy anh thấy em mặc đồ gì đấy rất đẹp và nhìn mặt rất xinh đi dạo trên đường Tràng Tiền là anh nhận ra em thực ra là một người rất lãng mạn và nữ tính, cái này ai thân với em thì sẽ thấy.

Trên kia là lời nhận xét của anh bạn thân rất thân nói với mình ngày hôm nay khi mà cả hai đang ở nơi mà mình gọi là “Sài Gòn Cô Tiên năm 2020”. Có vẻ anh ấy còn nhận ra một phần mơ mộng trong con người mình từ lúc mà hai anh em còn chưa thân nhau. Còn cậu bạn thời thơ ấu thì vẫn luôn tự an ủi mình, thôi cậu cứ như vậy đi, đừng thay đổi, dù có già đi cậu vẫn là nàng thơ của tớ, những thằng khác không có đâu, vì cậu không thay đổi, cậu vẫn là nàng thơ. Ừ thì đó, nhưng thơ mãi sao được đây…

Sài Gòn Cô Tiên năm 2020

Mình nghĩ một trong những điều trớ trêu nhất chính là việc người khác giao cho mình làm kinh doanh, trong khi bản thân thực chất lại là một người theo thiên hướng khoa học xã hội và nghệ thuật. Nhiều khi ước gì mình sinh ra vào một thời đại khác, khi mà các bạn “học giỏi” không có nghĩa chỉ là giỏi các môn khoa học tự nhiên để sau này thi vào khối tài chính ngân hàng. Có những giai đoạn mình cố ép bản thân ngồi trong nhóm của những người học giỏi đấy rồi lại thấy mình chẳng liên quan. Mà không hiểu sao mình cứ nghĩ nhiều thế làm gì cho mệt não. Công việc cũng chỉ là công việc, không chơi thì nghỉ. Nói thì dễ mà chẳng hiểu sao cứ miên man…

Mà cũng đúng thôi, sau cả một chặng đường đấu tranh cho những cái tôi to đùng, mình lại giật mình tự hỏi vậy con bé ngày xưa đâu rồi? Cho mình xin phép phàn nàn một câu, làm người lớn đôi khi thật chán…

Mình đã từng là một đứa bé đi sưu tập những nhánh cây và hoa về nhà trồng và mỗi sáng đều chạy lên sân thượng để kiểm tra xem hoa mười giờ đã nở chưa và luôn cảm thấy vui mỗi khi có một bông hoa nở đẹp. Giờ thì không cây cũng chẳng cỏ, chỉ thầm ngưỡng mộ những người luôn nuôi dưỡng tình yêu đặc biệt với thiên nhiên.

Mình cũng là đứa ngồi mải miết đọc những quyển sách ngữ văn của các chị gái. Mình nhớ hồi đấy mình học tiểu học, các chị lớn hơn 3-5 tuổi nhưng đã bắt đầu ngồi đọc những bài văn thơ nước ngoài và còn học thuộc. Có một bài mình chỉ nhớ loáng thoáng có tựa đề là: “Thư gửi mẹ” của một tác giả người Nga, còn có một đoạn thơ như thế này. Cũng không hiểu sao đến khi mình đi học thì không còn những bài thơ như vậy nữa.

“Chỉ có điều mẹ nhé những ban mai

Đừng đánh thức con như tám năm về trước

Đừng gợi lại làm chi những giấc mơ đã mất

Đừng gợi chi những mộng đẹp không thành

Cũng đừng dạy con nguyện cầu vô ích

Nẻo về xưa đã khép lại rồi

Chỉ có mẹ là diệu kỳ, ánh sáng niềm vui…”

Rồi bây giờ lại thêm thời đại 4.0, kỉ nguyên của công nghệ nữa. Mình thấy thêm một điểm nữa là mỗi lần xã hội có thêm một bước tiến mới thì cái bản chất bảo thủ của mình nó lại lộ rõ thêm một phần nữa. Cứ như thế này thì còn chỗ nào cho tình người? Còn chỗ nào cho mộng mơ? Chẳng hiểu những thời đại sau này, như con cái mình nếu có thì các bạn ấy sẽ lớn lên như thế nào nhỉ? Mình đã có thời gian đi du học và nghĩ rằng lựa chọn về Việt Nam là chuẩn xác, nhưng rồi nghĩ lại một câu chuyện khác rồi lại đặt lại câu hỏi cho bản thân, liệu rằng mình đã nghĩ đúng chưa? Mình có một câu chuyện mà mình đã có cơ hội tham gia vào như một vai nữ chính trong phim.

Sometimes it doesn’t have to make sense, to make sense…

Sau này có con thì cho con sống ở đâu?

Chuyện về người hơi bị cũ. Hồi đấy mình mới tốt nghiệp và đi làm được khoảng 2 năm thì có quen một anh này. Nói chung biết nhau cả một khoảng thời gian không cảm xúc gì và vào một ngày đẹp trời mình bắt gặp một cái ánh mắt anh ta nhìn mình theo kiểu cực kỳ là bất thường. Mình cũng thắc mắc không hiểu có phải do mình là con gái nên thường hay tưởng tượng là bọn con trai nó thích mình không. Xong từ lúc đấy người anh kia đi đâu cũng thông báo để mình biết, đến mức thói quen của mình cũng thay đổi vì cứ phải theo dõi các chuyến bay của người ta và muốn biết người ta có an toàn hay không. Một ngày đẹp trời khác khi đang ngồi nói chuyện anh ấy đột nhiên hỏi mình: “Sau này có con thì cho con sống ở đâu nhỉ?”.

Thấy kỳ lạ gì đâu. Mình hỏi con ai cơ? Con anh ấy hả? Sống ở đâu mà chẳng được 😂

Không, ý anh là nên sống ở Việt Nam hay ở Châu Âu hay ở Úc. Ví dụ ở Việt Nam thì sẽ dễ tìm giúp việc nhưng giao thông thật là khủng khiếp, còn bên Châu Âu thì việc học có vẻ sẽ tốt hơn…

Mình đã nói với anh rằng là quan trọng nhất là ba mẹ của con là ai và mình có cố gắng tạo điều kiện tốt nhất cho con hay không thôi, ở đâu cũng được mà. Nhưng em nghĩ mình đang đi quá xa rồi đấy.

Anh kia: Rồi một ngày nào đấy chúng ta sẽ quay lại nói về chuyện này thôi, anh chắc chắn đấy.
.
.
.
Nhiều năm sau, cái chắc chắn của anh đã đảm bảo là đến giờ anh vẫn chưa lấy vợ, mà cũng có thể anh chẳng muốn lấy ai, nếu lấy thì có vẻ sẽ phải lòng một cô gái Việt Nam nào đó thôi. Mình đã từng mất khá nhiều thời gian chỉ để nghĩ về người này xong giờ chẳng nghĩ gì nữa, sau vụ Covid anh này cũng đang tạm trôi dạt về châu Âu, vẫn đủ tử tế để cập nhật cho mình về địa điểm mặc dù chẳng biết bao giờ mới có cơ hội gặp lại 😊

Chỉ mấy hôm trước thôi mình đã nghĩ là nếu mình có lập gia đình và nếu có con cái thì cứ ở Việt Nam thôi. Nhưng chẳng hiểu sao, ngày hôm nay, chỉ sau một buổi họp về công việc, mình bắt đầu thấy có những điều không ổn… Thôi thì vẫn như mình đã từng trả lời anh kia, dù có ở đâu cũng sẽ cố gắng làm những gì tốt nhất có thể…

Mình thực sự vẫn cần nhiều hơn thời gian để mộng mơ…

Ảnh chụp một buổi chiều Sài Gòn mưa tầm tã tại The Dorm Đồng Khởi. Ảnh do anh Trang Minh Hà chụp.